Wystawy stałe

Wystawa „Dzieje Chełmna” zajmuje pięć sal na I piętrze Ratusza.

W pierwszym pomieszczeniu prezentujmy ostatni okres wczesnośredniowieczych dziejów miasta związanych z osadami w Kałudsie i Starogrodzie. Odnajdziemy tu m.in. liczne pamiątki pochodzące z wykopalisk archeologicznych, kopię przywileju chełmińskiego z 1251 roku, portret Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego Hermana von Salza, replikę chorągwi miasta Chełmna z okresu bitwy pod Grunwaldem, a także kopie najważniejszych dla miasta dokumentów z czasów średniowiecza.

Sala druga to reprezentacyjna Sala Sądowa. Prezentowana tu ekspozycja ilustruje dzieje prawa i przywileju chełmińskiego oraz historię herbu Chełmna. Oryginalnymi elementami sali jest jej wyposażenie. Na szczególną uwagę zasługuje Portret Założycieli Chełmna z lat 20 – tych XVIII wieku oraz malowidła Jana Roszkowskiego z roku 1743, które prezentują głównie sceny biblijne, m.in. Sąd Salomona i Sąd nad Zuzanną. Sufit zdobi plafon przedstawiający postać błogosławiącego Chrystusa, który czuwał nad sprawiedliwością wyroków zapadających w tej sali. Ciekawie prezentują się również: XVIII wieczne intarsjowane drzwi, XVI – wieczna szafa ścienna – skarbiec oraz XVI – wieczna manierystyczna rzeźba ze sztucznego kamienia przedstawiająca Caritas – Miłosierdzie (niewiastę z trojgiem dzieci)..

W kolejnej sali, która pełniła dawniej funkcję Sali Tajnych Narad, pokazujemy dzieje tzw. Akademii Chełmińskiej. Już w 1386 roku Krzyżacy uzyskali zgodę od papieża Urbana VI na założenie w Chełmnie studium generale czyli uniwersytetu. Niestety z różnych przyczyn ten typ szkoły wówczas nie powstał. Ale dzięki staraniom rajców miejskich w 1473 roku powołano w Chełmnie studium particulare czyli wyższe gimnazjum, które prowadzone było przez Braci Wspólnego Życia z Zwolle z Holandii. Szkoła dość szybko urosła do rangi najwyższego zakładu naukowego w Prusach Królewskich. Według badaczy w czelni tej mógł podbierać nauki sam Mikołaj Kopernik zanim udał się na studia do Krakowa. W 1692 roku, po okresie wzlotów i upadków, nastąpiła restauracja szkoły pod nazwą Akademii Chełmińskiej, która utrzymywała stałe kontakty z Uniwersytetem Jagiellońskim, a w latach 1756 – 1779 stała się faktycznie jego filią. W 1818 roku nastąpiło oficjalne zamknięcie szkoły. Ekspozycja prezentuje fotografie, podręcznik i dokumenty związane z dziejami Akademii Chełmińskiej, a także postać Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego, wybitnego kompozytora polskiego baroku, który w latach 1692 – 1694 był rektorem tejże szkoły.

Czwarta sala to gotycka Izba Letnia, od końca XVI wieku Sala Trzeciego Ordynku. Oryginalnym jej elementem jest drewniany polichromowany strop belkowy z XVI wieku oraz fragment zachowanej posadzki z płytek gotyckich. Ekspozycja prezentuje dzieje miasta od XVI do pocz. XX wieku. Na szczególną uwagę zasługuje plan wg Rüdigera z II połowy XVIII wieku, przedstawiający średniowieczny układ urbanistyczny chełmińskiego zespołu staromiejskiego. Ponadto szeroko eksponowane są dzieje chełmińskiego rzemiosła. Ciekawie prezentują się zbiór kubków i wilkomów cechowych, wyroby kowalstwa i ślusarstwa artystycznego oraz tłoki pieczętne, sztandary i lady cechowe. Uwagę zwraca również chełmińskie drukarstwo. Chełmno od połowy XIX wieku było jednym z najważniejszych ośrodków drukarskich na Pomorzu. To tu ukazywały się „Szkółka Narodowa” (potem „Szkoła Narodowa”), „Piast”, „Przyjaciel Ludu” i „Nadwiślanin”. Wśród drukarzy ważną rolę odgrywali Józef Chociszewski, Józef Gółkowski, Ignacy Danielewski i Walenty Fiałek. Przykładem ich działalności są eksponowane w gablotach polskie czasopisma i książki, rękopis pieśni „Wisła” (obecnie hejnał miasta) oraz sprzęt służący do druku i oprawy. Ważnym elementem dziejów Chełmna XIX wieku było również Gimnazjum Chełmińskie, które założone zostało 3 sierpnia 1837 roku. Szkołę tę ukończyło wielu patriotów, ludzi kultury i nauki, a wśród nich rzesza „filomatów chełmińskich”. Abiturientami Gimnazjum byli m.in. Ludwik Rydygier – światowej sławy chirurg, Kurt Schumacher – polityk niemiecki, twórca SPD czy Stanisław Kujot – znany historyk Pomorza. Materiały do historii tejże szkoły oraz jej uczniów eksponowane są w jednej z gablot. Ponadto w Sali Letniej odnajdziemy również dokumenty ilustrujące dzieje Chełmna w czasie powstań narodowych, w okresie odzyskania niepodległości i międzywojennym. W sposób szczególny eksponowana jest historia Bractwa Strzeleckiego zwanego również Kurkowym. Inne ciekawe eksponaty w tej sali to m.in.: stojący zegar z XVIII w., fortepian stołowy z pocz. XIX w. oraz obrazy chełmińskiego malarza Antoniego Piotrowicza.

Kolejna sala prezentuje dzieje garnizonu chełmińskiego w okresie międzywojennym oraz czasy II wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości trzon garnizonu stanowił 8 Pułk Strzelców Konnych, 66 Kaszubski Pułk Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz w latach 1926 – 1936 Korpus Kadetów Nr 2. Na ekspozycji prezentowane są fotografie związane z dziejami poszczególnych jednostek, dokumenty, mundury oraz obraz autorstwa Mariusza Kałdowskiego „Powitanie generała Hallera”. W sposób szczególny akcentowane są dzieje Chełmna w okresie II wojny światowej. Ważnym elementem tych dziejów jest pobliska miejscowość Klamry, gdzie Niemcy zamordowali jesienią 1939 roku około 2000 osób.



Wystawa: „Dr Ludwik Rydygier – światowej sławy chirurg polski” – prezentowana jest w ostatniej sali I piętra.

Dr Ludwik Rydygier urodził się w 1850 roku w Dusocinie koło Grudziądza. W latach 1859 – 1861 uczęszczał do gimnazjum w Chojnicach. W 1861 roku rozpoczął naukę w Gimnazjum Chełmińskim, które ukończył w 1869, uzyskując świadectwo dojrzałości. W latach 1869 – 1878 Rydygier studiował na Uniwersytecie w Gryfii i prowadził działalnoć naukową w Jenie. Następnie powrócił do Chełmna, gdzie założył prywatną klinikę, która była dobrze wyposażona pod względem medycznym i sanitarnym. Ponadto spełniała ona znaczącą rolę w zakresie działalności naukowo – badawczej i dydaktycznej. W tym czasie powstała znaczna część spośród ok. 200 prac naukowych Rydygiera z pozycją „Podręcznik chirurgii szczegółowej” włącznie. Właśnie w klinice chełmińskiej przeprowadził dr Rydygier słynną operację sespolenia żołądka z dwunastnicą w pacjenta z nowotworem (1880). Drugim wielkim sukcesem Rydygiera była udana operacja resekcji żołądka u osoby z chorobą wrzodową, którą przeprowadził w dniu 21 listopada 1881 roku. W 1887 roku Ludwik Rydygier przeniósł się do Krakowa do Katedry Chirurgii przy Uniwersytecie Jagiellońskim, a później w 1898 roku powierzono mu kierownictwo Katedry Chirurgicznej na Uniwersytecie Lwowskim. We Lwowie prowadził intensywną działalność chirurgiczną, dydaktyczną i naukową. W 1912 roku wydał zbiór swoich dotychczasowych prac naukowych. Cenny egzemplarz tej książki , z autografem samego autora, przekazał do zbioró muzeum jeden z członków rodziny Rydygiera. Ludwik Rydygier zmarł nagle we Lwowie 25 czerwca 1920 roku. Życie i działalność Ludwika Rydygiera ilustrują dokumenty, fotografie, publikacje – prace naukowe oraz sprzęt medyczny, które eksponowane są w gablotach. Ciekawie prezentuje się również kopia portretu Leona Wyczółkowskiego „Ludwik Rydygier wśród asystentów”.



Galeria obrazów Antoniego Piotrowicza (1869 – 1923) – chełmińskiego artysty malarza

Prace artysty Antoniego Piotrowicza eksponowane są w Sali III Ordynku oraz na korytarzu Ratusza. Tworzą one ciekawą galerię i retrospektywę twórczości tego malarza. Jedna z prezentowanych prac „Portret Tadeusza Kościuszki” jest autorstwa Ireny Piotrowicz – córki artysty. Antoni Piotrowidcz urodził się 17 stycznia 1869 roku w Chełmnie jako syn Jana i Anastazji z Wirthów. Edukację rozpoczął w szkołach chełmińskich m.in. w gimnazjum oraz w zakładzie swego ojca malarza – pozłotnika. Od wczesnej młodości ujawniał zainteresowania malarstwem. Po okresie samodzielnej pracy rozpoczął naukę u Andrzeja Lewandowskiego w Chełmnie, gdzie pogłębiał swe umiejętności plastyczne. Następnie przez okres blisko trzech lat kontynuował edukację w Niemczech i we Włoszech. Piotrowicz był postacią barwną i oryginalną. Znakomicie wtopił się w koloryt naszego miasta. Aktywnie działał w licznych miejscowych organizacjach. W roku 1895 był jednym ze współzałożycieli chełmińskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, organizacji, która pięknymi zgłoskami wpisała się w dzieje miasta, walczącej w interesie sprawy narodowej podczas zaborów. Około roku 1900 Piotrowicz zakupił dom przy ulicy Grudziądzkiej 21, gdzie założył pracownie artystyczno – malarską. Po kilku latach Piotrowicz przeniósł się do nowej pracowni przy ulicy Kościuszki 10 (obecnie Kościuszki 1), gdzie żył i tworzył do końca swych dni. Na budynku tym w roku 1986 odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą życiu i twórczości artysty. Antoni Piorowicz zasłynął głównie jako portrecista i kopista. Znane są portrety przedstawiające mieszkańców miasta. Inspiracją malarska były dla Piotrowicza treści religijne i narodowe. W swej pracowni zatrudniał wielu uczniów i pracowników, rozwijając talenty artystyczne młodych adeptów sztuk pięknych. Ulubioną uczennicą artysty była jego córka Irena, również obdarzona zdolnościami malarskimi. Pod okiem ojca zdobywała pierwsze szlify artystyczne. Niestety jej przedwczesna śmierć uniemożliwiła dalsze rozwijanie zainteresowań. Ta tragedia rodzinna, choroby oraz intensywna praca odbiła się również na samym Piotrowiczu. Zmarł 22 lipca 1923 roku w Chełmnie i został pochowany na cmentarzu parafialnym w rodzinnym grobowcu.